“Pasif Agresyon”

Pasif agresyon, öfke veya sıkıntı gibi olumsuz duyguları açıkça ele almak yerine, dolaylı olarak ifade etmektir.

Pasif agresyon, öfke veya sıkıntı gibi olumsuz duyguları açıkça ele almak yerine, dolaylı olarak ifade etmektir. Küsme, bağırma, kapı çarpma, soğuk ve mesafeli durma gibi durumları içerir. Burada sorun olarak görülen şeylerin ifade edilememesi ve ikincil bir duygu olan öfkenin farklı alanlarda ortaya çıkan tepkilerle ifade edilmesi gibi durumlar söz konusu olur. Bu durum iletişimde ciddi sorunlara sebep olmaktadır. 

Pasif agresyon ortaya çıkan öfkenin ve benzeri olumsuz duyguların ifade ediliş biçimidir. Burada ortaya çıkan öfke duygusunun da özünde ikincil bir duygu olduğu önemli bir noktadır. Şöyle ki; kişi üzüldüğünde ya da kaygılandığında bu duygusunu bastırarak öfke ile dışa vurabilir. Pasif agresyon da üçüncü bir kapalı iletişim tarzı olarak temel duygunun bastırılıp, öfkenin de direkt ifade edilememesi üzerinde oluşan duygusal sıkışmışlığın yine dolaylı yoldan ifade edildiği bir döngüyü içerir.

Çiftlerde ve ebeveyn çocuk ilişkilerinde pasif agresif tepkilerle sıkça karşılaşılır. Uzun vadede pasif agresif tutumların kişiler arası iletişimi zayıflattığı görülmektedir. İletişim kuramamanın kişilerin birbirlerinden uzaklaşma ile başlayan ve ilişkide isteksizliklerle devam eden bir döngüye sebep olduğu görülmektedir. Bu uzaklaşma agresyonun bir sonucu olarak ortaya çıkabilir. Örneğin “Tatil planlarını hep ben yapıyorum sanki sen benimle tatile çıkmak istemiyormuşsun gibi hissediyorum” yerine “bu hafta sonu plan yapmayalım, ben de istemiyorum” demek arasındaki fark dışarıdan bakıldığında çok aşikarken, ilişki içerisinde bu otomatikleşmiş şekilde tekrarlayabilir. Nasıl hissettiğimizin açık ifadesi yanlış anlaşılmaların da önüne geçmeyi sağlayabilir.

Küsme çiftlerde sık görülen bir pasif agresyon biçimi olarak ifade edilebilir. Çocuk ve ergenlerde de iletişimi koparma, kapı çarpma, aileye karşı mesafeli olma gibi durumlar sıkça görülmektedir. Kadınlarda küsme, daha yoğun olarak öfkeyi ifade etmek için, erkelerde ise çatışmayı soğutmak kullanılmaktadır. Her iki durumda da yaşanılan durumun ya da bu durumun oluşturduğu duyguların açık bir iletişimle konuşulmadığı görülmektedir.

Pasif agresif bir çatışma biçimi olarak küsme; jest-mimikleri de içeren sözlü ve sözsüz iletişim bileşenleri ile ifade edilir. Karar alırken dolaylı yollarla işi yokuşa sürmek, belki “trip atmak” olarak da ifade edilen, tepkiler pasif agresif bir çatışmaya girildiğinin göstergesi olabilir. Sorunları konuşmak yerine mesafe koymak, yine sorunları çözülebilir bir zemine gelmekten uzaklaştırır. Bu da eşler arasında sorunları kabul etme ve çözme becerilerinin gelişmemesine ve hatta çatışmaların artmasına sebep olabilmektedir. Küsmenin eşle ilişkisinin değerlendirildiği araştırmalar da göstermektedir ki; küsme davranışı arttıkça eşler arası ilişkilerde yakınlık ve uyum azalmaktadır. 

Çocuklarla ve ergenlerle iletişimde pasif agresif çatışma haline baskın ebeveynlik ile ilişkili olabilmektedir. Kişinin problem olarak gördüğü şeyleri anlatsa da anlaşılmayacağını düşünmesine sebep olan iletişim tarzının yaygın olduğu toplumlarda birçok farklı duygu pasif agresif bir biçimde ifade edilir. Erkek çocuklarda şiddet ve şiddet duyguları ile ifade edilirken, kız çocuklarda ise duyguların pasif bir biçimde sergilenmesi söz konusu olur. Burada sorunları ifade etme becerisini geliştirmek için sorunların üzerinde durmak önemlidir. Benzer bir şekilde açık iletişim becerilerini geliştirme çabası içerisinde olmak da önemli bir noktadır. Bu açıklık, ilişkiyi açıkça tartışma; düşünce ve hisleri diğeriyle kolaylıkla paylaşma anlamına gelir. 

Karşılıklı fikir alışverişini mümkün kılan şeylerden biri de tarafların birbirlerini dinleyebilmeleridir. Kendini eleştirebilme, hatalı olabileceğini düşünebilme gibi kişisel beceriler dinleme becerisi için önemli olabilmektedir.  Kişi kendini eleştirebildiğinde ya da yapılan eleştirileri yumuşak karşılayabildiğinde iletişim başlar. Konuşmaların sık sık tartışmaya dönüşmesi, küsme, ortamı terk etme, kendini çok açıklama ya da eleştiriyi karşı savunmaya geçme gibi davranışlar karşı tarafı pasif agresyona itebilir.

Klinik Psikolog Merve Nur Gündoğdu